Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Θεσμική αποτύπωση των υπέρ και των κατά.-Γράφει η Ελενα Λεζέ

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης που προωθεί το Υπουργείο Εσωτερικών φιλοδοξεί να αποτελέσει μια συνολική αναδιάταξη του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας δήμων και περιφερειών. Πρόκειται για μια απόπειρα κωδικοποίησης, απλούστευσης και εκσυγχρονισμού ενός κατακερματισμένου νομοθετικού περιβάλλοντος δεκαετιών. Η αποτίμησή του, ωστόσο, οφείλει να είναι σύνθετη και όχι μονοσήμαντη.
Στα θετικά, καταρχάς, συγκαταλέγεται η ενοποίηση και συστηματοποίηση της νομοθεσίας. Η συγκέντρωση διάσπαρτων ρυθμίσεων σε έναν ενιαίο κώδικα δημιουργεί μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και διευκολύνει τη λειτουργία των ΟΤΑ, ιδιαίτερα για τις μικρότερες διοικητικές δομές που συχνά αδυνατούν να παρακολουθήσουν τη νομοθετική πολυπλοκότητα. Η απλούστευση διαδικασιών και η αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων μπορούν να περιορίσουν καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια.
Θετικό στοιχείο αποτελεί επίσης η προσπάθεια εξορθολογισμού της διοικητικής λειτουργίας των δήμων μέσω κατηγοριοποίησης και προσαρμογής κανόνων στις πραγματικές τους δυνατότητες. Η αναγνώριση ότι δεν είναι όλοι οι δήμοι ίδιοι αποτελεί θεσμικά ορθή αφετηρία. Επιπλέον, η πρόβλεψη ταχύτερων διαδικασιών σε κρίσιμους τομείς, όπως τα τεχνικά έργα και η καθημερινή διοίκηση, απαντά σε υπαρκτές ανάγκες.
Στα αρνητικά, ωστόσο, καταγράφεται η έμφαση στον διοικητικό εκσυγχρονισμό χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της πολιτικής αυτονομίας της Αυτοδιοίκησης. Ο νέος Κώδικας δεν συνοδεύεται από ουσιαστική μεταφορά αρμοδιοτήτων και πόρων από το κεντρικό κράτος προς τους ΟΤΑ. Έτσι, ενώ αυξάνεται η ευθύνη των δήμων και των περιφερειών, η εξάρτησή τους από την κεντρική διοίκηση παραμένει.
Παράλληλα, η συνολική φιλοσοφία του Κώδικα φαίνεται να ευνοεί τη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στην εκτελεστική λειτουργία, περιορίζοντας τον ρόλο των συλλογικών οργάνων. Από θεσμική άποψη, αυτό δημιουργεί ανισορροπία μεταξύ αποτελεσματικότητας και δημοκρατικής συμμετοχής. Η Αυτοδιοίκηση, όμως, δεν είναι μόνο μηχανισμός υλοποίησης πολιτικών, αλλά και χώρος διαβούλευσης και ελέγχου.
Τέλος, απουσιάζει μια σαφής στρατηγική ενίσχυσης της συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Ο εκσυγχρονισμός των θεσμών δεν εξαντλείται στη διοικητική απλοποίηση, αλλά προϋποθέτει ανοιχτές και λειτουργικές διαδικασίες κοινωνικής συμμετοχής, στοιχείο που παραμένει αδύναμο στον νέο Κώδικα.
Συμπερασματικά, ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί ένα αναγκαίο βήμα θεσμικής τακτοποίησης, όχι όμως μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση. Βελτιώνει το διοικητικό πλαίσιο, αλλά δεν επιλύει το διαχρονικό ζήτημα της ουσιαστικής αυτονομίας της Αυτοδιοίκησης. Η τελική του αξιολόγηση θα κριθεί από το αν θα αποτελέσει αφετηρία περαιτέρω ενδυνάμωσης των τοπικών θεσμών ή απλώς ένα πιο λειτουργικό εργαλείο κεντρικής διαχείρισης.