«Ο τοξικός άνθρωπος δεν επιδιώκει τον διάλογο. Επιδιώκει την κυριαρχία. Δεν ακούει. Επιβάλλεται».
Χθες είχα την τιμή να γνωρίσω την Αντιδήμαρχο Άργους Μυκηνών, κυρία Αναστασία Αργυροπούλου, η οποία παρευρέθηκε στην παρουσίαση του βιβλίου μου και την ευχαριστώ θερμά.
Έχοντας διαβάσει τα άρθρα μου, με παρότρυνε να αγγίξω ένα θέμα ιδιαίτερα επίκαιρο, την τοξικότητα, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
Η αλήθεια είναι πως δεν πρόκειται για ένα εύκολο θέμα. Όχι γιατί είναι δύσκολο να το αναλύσεις αλλά γιατί είναι δύσκολο να το παραδεχτείς. Γιατί η τοξικότητα δεν βρίσκεται πάντα «στους άλλους». Συχνά βρίσκεται γύρω μας και κάποιες φορές χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε και μέσα μας.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η τοξικότητα δεν αποτελεί πλέον μεμονωμένο χαρακτηριστικό συμπεριφορών αλλά ένα διάχυτο φαινόμενο που επηρεάζει τόσο τις ανθρώπινες σχέσεις όσο και τη λειτουργία της κοινωνίας και της πολιτικής.
Σε προσωπικό επίπεδο εκδηλώνεται μέσα από συμπεριφορές που υπονομεύουν, μειώνουν και πληγώνουν. Είναι εκείνη η στάση που τρέφεται από την ανάγκη επιβολής και την ψευδαίσθηση υπεροχής. Ο τοξικός άνθρωπος δεν επιδιώκει τον διάλογο. Επιδιώκει την κυριαρχία. Δεν ακούει. Επιβάλλεται.
Στη δημόσια σφαίρα η εικόνα γίνεται ακόμη πιο έντονη. Ο πολιτικός λόγος συχνά μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης χωρίς ουσία γεμάτος ειρωνεία, απαξίωση και διχασμό. Αντί για επιχειρήματα κυριαρχούν οι εντυπώσεις. Αντί για προτάσεις επικρατούν οι χαρακτηρισμοί.
Και κάπως έτσι η τοξικότητα κανονικοποιείται. Γίνεται μέρος της καθημερινότητας. Δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η ένταση εκλαμβάνεται ως δύναμη και η προσβολή ως ειλικρίνεια. Οι πολίτες απογοητεύονται, απομακρύνονται και τελικά σιωπούν.
Το πιο ανησυχητικό όμως δεν είναι η ύπαρξή της αλλά η αποδοχή της.
Απέναντι σε αυτό το φαινόμενο η ευθύνη είναι συλλογική αλλά και προσωπική. Ο καθένας μας καλείται να αναγνωρίσει πότε γίνεται μέρος αυτού του κύκλου και να επιλέξει συνειδητά μια διαφορετική στάση. Με περισσότερη ενσυναίσθηση, ουσιαστικό διάλογο και σεβασμό.
Γιατί τελικά η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο από τις αποφάσεις της πολιτικής της ηγεσίας αλλά και από το ήθος της καθημερινής της έκφρασης.
Η τοξικότητα δεν είναι δύναμη. Είναι αδυναμία μεταμφιεσμένη σε ισχύ. Και ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας δεν είναι απλώς να την αναγνωρίσουμε αλλά να αρνηθούμε να τη συνεχίσουμε.
Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι απλώς να την αναγνωρίσουμε αλλά να έχουμε το θάρρος να μην τη δικαιολογούμε, να μην τη συνηθίζουμε και το πιο δύσκολο να μην τη μιμούμαστε.
Γιατί κάθε φορά που επιλέγουμε τον σεβασμό αντί της απαξίωσης, τον διάλογο αντί της σύγκρουσης και την ενσυναίσθηση αντί της υπεροχής, κάνουμε ένα μικρό βήμα απέναντι σε ό,τι μας φθείρει.
Και ίσως αυτά τα μικρά βήματα είναι που τελικά αλλάζουν τις κοινωνίες και ίσως αλλάζουν και την πολιτική ευθύνη απέναντι στους πολίτες.
Έλενα Λεζέ
