Η Τοπική Αυτοδιοίκηση υποτίθεται ότι είναι η «καρδιά» της δημοκρατίας. Εκεί που οι πολίτες αγγίζουν με την καρδιά τους την πολιτική: δρόμοι, σχολεία, καθαριότητα, κοινωνικές υπηρεσίες. Στην πραγματικότητα, η καρδιά αυτή πολλές φορές χτυπά για προσωπικά ή κομματικά συμφέροντα. Και η ηθική; Την έχει ήδη απομακρύνει η εξουσία.
Στους δήμους, έργα ανατίθενται χωρίς διαφανείς διαδικασίες. Προμήθειες και συμβάσεις καταλήγουν σε «γνωστούς και φίλους». Υπηρεσίες που θα έπρεπε να λειτουργούν για τον πολίτη γίνονται μέσο εξυπηρέτησης ημετέρων. Οι δημότες βλέπουν τα χρήματα τους να σπαταλιούνται και οι υπεύθυνοι να κάνουν πως δεν συμβαίνει τίποτα. Αυτό δεν είναι απλώς λάθος. Είναι συστημική διαφθορά.
Η ηθική στην Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν είναι θέμα «καλής πρόθεσης». Είναι θέμα θεσμών που λειτουργούν ή παραβιάζονται. Και σήμερα σε πολλές περιοχές οι θεσμοί είναι στα χαρτιά. Δημοτικά συμβούλια που δεν ελέγχουν τίποτα, λογοδοσία που παρακάμπτεται. Το αποτέλεσμα; Η πολιτική υπερβαίνει την ηθική και ο πολίτης υποτάσσεται σε ένα σύστημα που τον θεωρεί δεδομένο.
Δεν είναι μόνο η οικονομία ή τα έργα. Είναι η εμπιστοσύνη που χάνεται. Όταν οι δημότες καταλαβαίνουν ότι οι αποφάσεις παίρνονται πίσω από κλειστές πόρτες όταν οι νόμοι ερμηνεύονται με βολικό τρόπο, όταν οι προσλήψεις δεν στηρίζονται σε κριτήρια αλλά σε κομματικά δελτία, η δημοκρατία συρρικνώνεται. Και η απαξίωση μετατρέπεται σε ανοχή.
Κι όμως, λύσεις υπάρχουν. Διαφάνεια σε κάθε διαδικασία, ανεξάρτητοι έλεγχοι που λειτουργούν, πραγματική συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις, ψηφιακή πρόσβαση στα οικονομικά και στις συμβάσεις. Αλλά για να εφαρμοστούν, απαιτείται πολιτική βούληση. Και εκεί είναι το πρόβλημα: η βούληση που λείπει, η βούληση που υποτάσσεται σε συμφέροντα.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί να γίνει πεδίο ηθικής πολιτικής. Αρκεί να μην επιτρέπουμε στους ισχυρούς να καθορίζουν τα πάντα. Η ευθύνη δεν είναι μόνο των δημάρχων ή των περιφερειαρχών. Είναι και δική μας: των πολιτών που παρακολουθούν, των πολιτών που απαιτούν, των πολιτών που δεν φοβούνται να ελέγχουν. Όσο σιωπούμε, η πολιτική θα νικά την ηθική. Και τότε η τοπική μας ζωή θα μετράει μόνο κόστος όχι αξία.
Η σύγκρουση ηθικής και πολιτικής δεν είναι αναπόφευκτη. Είναι επιλογή.
Και όσο εξακολουθούμε να την θεωρούμε φυσιολογική, τόσο θα τη διαιωνίζουμε.
Η πολιτική δεν θα αλλάξει επειδή «θα έρθουν καλύτεροι».
Θα αλλάξει όταν δεν θα επιτρέπουμε στους χειρότερους να βρίσκουν χώρο.
