Εκκλησιαστικό Μουσείο Ευαγγελίστριας Πρόνοιας Ναυπλίου: Συντήρηση εκκλησιαστικών κειμηλίων, ανάδειξη πολιτισμικής κληρονομιάς- Γράφει ο Γιώργος Κόνδης
Όταν το 2023 το εκκλησιαστικό μουσείο της Ευαγγελίστριας Πρόνοιας Ναυπλίου αλλάζει στέγη και μεταφέρεται από δυο δωματιάκια του κτηριακού συμπλέγματος σε μια μεγάλη μονόχωρη αίθουσα, ένα από τα σημαντικότερα κειμήλιά του έχει ήδη ετοιμαστεί για να τραβήξει τα βλέμματα θαυμασμού των επισκεπτών. Οι συντηρητές του ΥΠΠΟ είχαν εργαστεί με απαράμιλλο επαγγελματισμό για τον καθαρισμό και την συντήρηση του κουκλίστικου ξύλινου επιταφίου (περ. 1800) ο οποίος κοσμεί και οργανώνει στο κέντρο της αίθουσας την έκθεση του μουσείου. Σήμερα, τρία χρόνια μετά, το μοναδικό εκκλησιαστικό μουσείο της Αργολίδας βρίσκεται και πάλι στα χέρια των συντηρητών του ΥΠΠΟ και δέχεται τη φροντίδα τους. Να θυμίσω πως με το ΦΕΚ 213/27-11-2025, το εκκλησιαστικό μουσείο της Ευαγγελίστριας απέκτησε και νομικό πρόσωπο πέρα από το ουσιαστικό που έχουμε τονίσει αμέτρητες φορές, ότι δηλαδή αποτελεί έναν συμπληρωματικό χώρο ως προς το Βυζαντινό Μουσείο Αργολίδας και έναν ξεχωριστό χώρο στο σύνολο του Νομού.
Από την άποψη αυτή, η συντήρηση των κειμηλίων των συλλογών του εκκλησιαστικού μουσείου είναι σημαντική για πολλούς λόγους. Διασωστικός είναι ο πρώτος λόγος, καθώς τα κειμήλια αυτά και ιδιαίτερα όσα έχουν ξύλινο σώμα (εικόνες, σταυροί, κλπ) υπόκεινται σε μια σημαντική φθορά από το σαράκι που κατατρώει το ξύλο και δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους στην εικονογράφηση. Ο καθαρισμός των χρωμάτων από τα έμπειρα χέρια των συντηρητών αναδεικνύει το θέμα της εικονογράφησης ζωντανεύοντας χρώματα και παραστάσεις.
Ο δεύτερος λόγος είναι ιστορικός. Το εκκλησιαστικό μουσείο δεν είναι ένας απλός χώρος έκθεσης και φύλαξης. Είναι κυρίως ένας τόπος αφήγησης και διαλόγου ανάμεσα στον επισκέπτη και τα εκθέματα. Υπάρχει μια ολόκληρη ιστορική διαδρομή με γεωγραφικά και ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά τα οποία, σε ένα εκκλησιαστικό μουσείο όπως αυτό της Ευαγγελίστριας, αποτελούν μέρος της γενικότερης διήγησης για το πότε, ποιοι, γιατί και με ποιους τρόπους συνόδεψαν, παρέδωσαν, πρόσφεραν, τα ιερά αντικείμενα στον Ιερό Ναό. Η διήγηση δεν περιορίζεται μόνο στο εκκλησιαστικό σκέλος της αλλά είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία της πόλης και της περιοχής γενικότερα. Θυμίζω, για παράδειγμα, πως μιλάμε για μια περιοχή εγκατάστασης Κρητών προσφύγων, αλλά και ιερέων ή καλογριών που μετοικώντας στο Ναύπλιο μετέφεραν διάφορα κειμήλια. Έχουμε ήδη παρουσιάσει πολλές λεπτομέρειες στο βιβλίο για την Ευαγγελίστρια με τον γνωστό τίτλο «Απ’ το μπαλκόνι τ’ Αναπλιού».
Ένας άλλος λόγος που επιβάλλει την συντήρηση των κειμηλίων είναι το ερευνητικό ενδιαφέρον που αναπτύσσεται για το εκκλησιαστικό μουσείο. Ήδη έχουν εκπονηθεί ερευνητικές θεματικές για διάφορα κειμήλια (π.χ. αντιμήνσια) και βρίσκονται στο στάδιο της δημοσίευσης. Πολλά άλλα ερευνητικά θέματα προκύπτουν από τα εκθέματα τα οποία αναμένουν τη διερεύνησή τους. Η διασύνδεση του εκκλησιαστικού μουσείου με άλλους μουσειακούς χώρους αποτελεί έναν πρόσθετο λόγο για τον οποίο το ΥΠΠΟ ενέκρινε τη δαπάνη συντήρησης. Εκτός από το Βυζαντινό, το Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου φιλοξενεί σειρά εκθεμάτων από τις ανασκαφές στην περιοχή της Ευαγγελίστριας στην οποία, όπως είναι γνωστό, υπήρχε ένα εκτεταμένο μυκηναϊκό νεκροταφείο.
Τέλος, η επισκεψιμότητα αποτελεί έναν άλλο σημαντικό παράγοντα που επιβάλλει την ιδιαίτερη φροντίδα των εκθεμάτων καθώς ο χώρος γενικότερα και το μουσείο ειδικότερα αποτελούν γνωστό πλέον προορισμό για μεγάλο αριθμό επισκεπτών στους οποίους περιλαμβάνονται σχολεία, σύλλογοι, κλπ. Χωρίς να υπολογίζουμε τους χιλιάδες προσκυνητές-επισκέπτες του εορτασμού της ημέρας του Ευαγγελισμού.
Το εκκλησιαστικό μουσείο της Ευαγγελίστριας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χώρους ιστορικής καταγραφής της εκκλησιαστικής και αστικής διαδρομής της πόλης του Ναυπλίου για μια μεγάλη περίοδο που ξεκινά από τον 17ο αιώνα. Εκτός από το ότι αποτελεί το μοναδικό εκκλησιαστικό μουσείο της Ι.Μ. Αργολίδας, η οργάνωση και λειτουργία του συνδέονται άμεσα και υποστηρικτικά στο δίκτυο των μουσειακών χώρων της πόλης και του Νομού. Η συνεχιζόμενη συντήρηση των κειμηλίων που φιλοξενούνται στους χώρους του από τα έμπειρα χέρια συντηρητών έργων τέχνης, θα ενισχύσει το ρόλο και την αξία του ίδιου του εκκλησιαστικού μουσείου και, συνδυαστικά, του συνόλου των μουσειακών χώρων.
Ζούμε σε μια χώρα με έναν τεράστιο αριθμό μνημείων πολλά από τα οποία χρειάζονται φροντίδα, μερικά μάλιστα άμεση διασωστική παρέμβαση. Αυτό δεν σημαίνει πως τα ήδη υπάρχοντα διασωθέντα κειμήλια ή χώροι θα πρέπει να μπουν σε δεύτερη μοίρα. Το αντίθετο! Χρειάζεται να ενισχύονται οι οργανωμένες προσπάθειες διατήρησης και ανάδειξης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
